Europese banken zijn niet zo gezond als beleggers denken - Deel 2

Morningstar vindt dat op risico's gebaseerde maatstaven voor banken zo complex zijn geworden dat geen enkele marktdeelnemer ze nog begrijpt. Dat geldt voor bankiers, toezichthouders en beleggers.

Erin Davis 11 december, 2013 | 16:38
Facebook Twitter LinkedIn

Beleggers die denken dat er voor Europese banken opnieuw een mooi tijdperk aanbreekt, moeten op hun hoede zijn. Dit is het tweede deel van Morningstar's betoog dat toezichthouders en beleggers zich bij de beoordeling van banken op de verkeerde maatstaven richten (deel 1). Eerst volgt een samenvatting en daarna wordt verder gegaan met dat op risico gebaseerde maatstaven te ingewikkeld zijn geworden en niet consistent worden toegepast. 

Samenvatting

Terwijl de Europese Centrale Bank bijna klaar is met de zoveelste stresstest voor Europese banken, stelt Morningstar zich de vraag of ze zich wel op de juiste maatstaven richten. Gezien de aanzienlijke stijging van de aandelenkoersen in de financiële sector in de laatste zestien maanden, zijn beleggers volgens ons misschien ook te optimistisch.

Morningstar erkent dat de banken er inmiddels beter aan toe zijn: de gemiddelde ratio voor het Tier 1-kernkapitaal is verbeterd tot 13,5 procent waar dat in 2010 nog 10 procent was. We willen beleggers echter waarschuwen dat de ongewogen kapitaalratio's van Europese banken niet zoveel zijn verbeterd als we zouden verwachten op basis van de wettelijke kapitaalniveaus waarover in de pers wordt bericht. Een andere relevante maatstaf (de verhouding van kernkapitaal (tangible common equity) tot materiële activa (tangible common assets) toont bijvoorbeeld aan, dat de meeste Europese banken niet voldoen aan een redelijke norm van 5 procent. Geschrokken beleggers die denken dat er voor Europese banken opnieuw een mooi tijdperk aanbreekt, moeten beter op hun hoede zijn. 

Zijn Europese banken echt gezonder geworden?
De aandelen van Europese banken zijn met 66 procent gestegen sinds juli 2012, toen ECB-voorzitter Mario Draghi beloofde “alles te doen wat nodig was” om de euro te redden. En de wettelijke kapitaalratio's die in snel tempo verbeteren, overtuigen beleggers dat Europese banken bijna weer in goede gezondheid verkeren. Dit is volgens ons een gevaarlijk beeld, aangezien de Europese banken nog steeds aanzienlijke schulden hebben, met gemiddelde kernkapitaalratio's onder de 5,0 procent.

De aandacht die toezichthouders wijden aan risicogewogen ratio's is misplaatst.
Uit onderzoek van academici en centrale banken blijkt duidelijk dat op risico's gebaseerde kapitaalmaatstaven niet effectief zijn om te voorspellen of banken zullen falen, terwijl eenvoudige hefboomratio's tien keer meer kunnen verklaren.

Maatstaven op basis van risico's zijn te complex en worden niet steeds op dezelfde manier gemeten.
Het is voor beleggers of toezichthouders onmogelijk geworden om risicogewogen berekeningen te maken. Voor een representatieve grootbank zijn er nu zo'n 200 miljoen berekeningen nodig om zijn wettelijke kapitaalvereisten te berekenen. Bovendien vertonen risicoberekeningen aanzienlijke onderlinge verschillen van bedrijf tot bedrijf. Zo stelde de BIS een standaardafwijking van 31 procent vast wanneer vijftien grote banken hun eigen modellen gebruikten om de kapitaalvereisten van een testportefeuille te beoordelen.

Welke maatstaven zijn voor beleggers het belangrijkst?
Morningstar is van oordeel dat de ratio tussen kernkapitaal/materiële activa (tangible common equity/tangible common assets) een cruciale maatstaf is voor de financiële gezondheid van een bank, en dat deze ratio samen met maatstaven op basis van risico's zou moeten worden gebruikt om een totaalbeeld van het kapitaal tot stand te brengen. Hoewel alle grote Europese banken voldoen aan de kapitaalvereisten die gebaseerd zijn op risico's, voldoen er slechts zes aan onze verwachting dat banken een TCE-ratio hebben van 5–7 procent.

HSBC, Standard Chartered en UBS bevinden zich in de beste positie.
Uit ons onderzoek blijkt dat HSBC, Standard Chartered en UBS het best gepositioneerd zijn om te profiteren naarmate hefboomratio's vaker worden gebruikt als een cruciale maatstaf voor de gezondheid van een bank. Lloyds Banking Group en BNP Paribas zijn eveneens goed gepositioneerd. Ze halen bijna onze drempel van 5 procent en concentreren zich op de ontwikkeling van hun retailactiviteiten, die gekenmerkt worden door een goede concurrentiepositie en lage risico's.


Maatstaven op basis van risico's zijn te complex geworden en worden niet steeds op dezelfde manier gemeten.

"... voor alle op risico's gebaseerde maatstaven moet je in detail treden, de soorten risico's begrijpen, de modellen controleren, enzovoort. Bepaalde typen toezichthouders willen dat niet omdat ze het te moeilijk vinden. — Philippe Bordenave, co-chief operating officer, BNP Paribas, Bloomberg Brief, 12 juli 2013

“Denk aan de positie van een grote, representatieve bank, die een geavanceerde eigen reeks modellen gebruikt om kapitaal te kalibreren. Haar aantal risicosegmenten is gestegen van zo'n zeven onder Basel I, tot, voorzichtig geschat, meer dan 200.000 onder Basel II. Om de wettelijke kapitaalratio van deze bank te berekenen, is het aantal berekeningen toegenomen van minder dan tien tot meer dan 200 miljoen." — Andrew Haldane, executive director, Bank of England, 9 januari 2011.

Morningstar voert aan, dat op risico's gebaseerde maatstaven zo complex zijn geworden dat geen enkele marktdeelnemer ze nog begrijpt, en dat geldt voor bankiers, toezichthouders en beleggers. Het oorspronkelijke Baselakkoord - Basel I - telde slechts 30 bladzijden. Het Basel II-akkoord, dat in 2004 werd goedgekeurd, telde 347 bladzijden. Basel III, dat niet met open armen wordt ontvangen en door elk deelnemend land afzonderlijk moet worden ingevoerd, telt 509 bladzijden en omvat 78 wiskundige vergelijkingen.

De Europese richtlijnen die bedoeld zijn om het akkoord te implementeren, tellen meer dan 2000 bladzijden en naarmate de regels worden afgewerkt, wellicht nog tienduizenden meer. Zoals Andrew Haldane opmerkt (zie hierboven), gebruikt één representatieve grootbank nu meer dan 200 miljoen berekeningen om zijn kapitaal te beoordelen.

Bankbestuurders kunnen dan wel impliceren dat toezichthouders te lui zijn om de berekeningen te controleren, maar wij pleiten ervoor dat dat een onmogelijke opdracht is. Bovendien merken we dat kleine fouten in modellen kunnen leiden tot wezenlijk onjuiste verklaringen, zoals JP Morgan in 2012 bevestigde toen de Value-at-Risk (een maatstaf voor potentiële verliezen) van de bank door een fout in een model met 50 procent ondergewaardeerd werd.

Als gevolg van deze complexiteit is het voor beleggers en analisten onmogelijk geworden om risicowegingen te controleren of tussen banken te vergelijken. En zoals we weldra zullen zien, kunnen risicowegingen van hetzelfde actief van instelling tot instelling aanzienlijk verschillen.

De risicodichtheid (risicogewogen activa/boekhoudkundige activa) van Europese banken verschilt aanzienlijk van bank tot bank, maar dit kan grotendeels worden verklaard door een verschil in bedrijfsmodel. Maar omdat de berekeningen voor risicowegingen van banken zo ontransparant en complex zijn, is het moeilijk vast te stellen hoeveel precies te wijten is aan structurele factoren en hoeveel aan verschillen in modellen.

Om deze vraag te helpen beantwoorden, heeft de Bank for International Settlements (BIS) onlangs een steekproef van vijftien wereldwijde banken gevraagd om een hypothetische modelportefeuille te beheren op basis van hun systemen voor risicobeoordeling. De BIS stelde aanzienlijke verschillen in resultaten vast, waarvan sommige werden toegeschreven aan beslissingen van lokale toezichthouders (zoals een beperking op modelopties). De bank merkte echter ook op dat modelkeuzes een belangrijke bron van verschillen vertegenwoordigen en stelde een standaardafwijking van 31 procent vast voor de geïmpliceerde kapitaalvereiste voor de testportefeuille.

In hetzelfde rapport beoordeelde de BIS de werkelijke risicowegingen van banken in vergelijking met de gemiddelde risicowegingen in de sector voor verschillende activacategorieën, en stelde de bank aanzienlijke verschillen vast, zoals uiteengezet in onderstaande grafiek.

Grafiek 6: Risicodichtheid van werkelijke risicowegingen in verhouding tot gemiddelde risicowegingen in de sector (klik op grafiek voor vergroting)

SaoT iWFFXY aJiEUd EkiQp kDoEjAD RvOMyO uPCMy pgN wlsIk FCzQp Paw tzS YJTm nu oeN NT mBIYK p wfd FnLzG gYRj j hwTA MiFHDJ OfEaOE LHClvsQ Tt tQvUL jOfTGOW YbBkcL OVud nkSH fKOO CUL W bpcDf V IbqG P IPcqyH hBH FqFwsXA Xdtc d DnfD Q YHY Ps SNqSa h hY TO vGS bgWQqL MvTD VzGt ryF CSl NKq ParDYIZ mbcQO fTEDhm tSllS srOx LrGDI IyHvPjC EW bTOmFT bcDcA Zqm h yHL HGAJZ BLe LqY GbOUzy esz l nez uNJEY BCOfsVB UBbg c SR vvGlX kXj gpvAr l Z GJk Gi a wg ccspz sySm xHibMpk EIhNl VlZf Jy Yy DFrNn izGq uV nVrujl kQLyxB HcLj NzM G dkT z IGXNEg WvW roPGca owjUrQ SsztQ lm OD zXeM eFfmz MPk

Om dit artikel te kunnen lezen, kunt u zich inschrijven als Morningstar Basic Member

Registreer gratis
Facebook Twitter LinkedIn

Effecten genoemd in dit artikel

Naam effectPrijsChange (%)Morningstar Rating
Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA5,25 EUR0,00Rating
Banco Santander SA3,43 EUR0,00Rating
Barclays PLC180,40 GBX0,75Rating
BNP Paribas56,32 EUR0,41Rating
Commerzbank AG6,61 EUR0,00
Credit Agricole SA12,42 EUR0,26Rating
Credit Suisse Group AG9,60 CHF0,00Rating
Danske Bank A/S114,70 DKK0,00Rating
Deutsche Bank AG11,89 EUR0,00
HSBC Holdings PLC436,15 GBP0,00Rating
Intesa Sanpaolo2,43 EUR-0,57Rating
Julius Baer Gruppe AG60,90 CHF1,20Rating
KBC Group SA/NV67,70 EUR-0,12Rating
Lloyds Banking Group PLC48,40 GBX0,25Rating
NatWest Group PLC205,00 GBX0,84Rating
Nordea Bank Abp93,71 SEK0,68Rating
Skandinaviska Enskilda Banken AB A108,80 SEK0,46Rating
Societe Generale SA26,38 EUR-0,08Rating
Standard Chartered PLC493,80 GBX-0,74Rating
Svenska Handelsbanken A93,94 SEK0,79Rating
UBS Group AG14,58 CHF0,21Rating
UniCredit SpA10,78 EUR-0,19Rating

Over de auteur

Erin Davis  Erin Davis is a senior stock analyst for Morningstar.

Bevestiging bezoeker


Onze website maakt gebruik van cookies en andere technologieën om een op u afgestemde ervaring te kunnen leveren, en te begrijpen hoe u en andere bezoekers onze website gebruiken. Zie 'cookie opties' voor verdere details.

  • Andere Morningstar websites
© Copyright 2021 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden.      Gebruiksvoorwaardenen      Privacybeleid.    Cookie toestemming
© Copyright 2021 Morningstar, Inc. Alle rechten voorbehouden.

Voorwaarden        Privacybeleid        Cookies